Gen OsMADS60 đáp ứng với auxin có vai trò gián tiếp một cách tiêu cực với khả năng đẻ nhánh lúa và năng suất hạt thông qua biểu hiện gen OsPIN5b

 Gen OsMADS60 đáp ứng với auxin có vai trò gián tiếp một cách tiêu cực với khả năng đẻ nhánh lúa và năng suất hạt thông qua biểu hiện gen OsPIN5b   

Nguồn: Wenhao Wu, Hongyu Li, Qian Zhou, Bowen Wu, Weiting Huang, Zhongming Fang. 2025. Auxin-responsive OsMADS60 negatively mediates rice tillering and grain yield by modulating OsPIN5b expression. The Plant Journal; 16 March 2025; https://doi.org/10.1111/tpj.70107

Khả năng đẻ nhánh lúa quy định năng suất hạt sau này, tuy nhiên hệ thống điều hành ở mức độ phân tử vẫn chưa được biết rõ. Trong nghiên cứu này, tác giả chúng minh rằng yếu tố phiên mã (TF) của gen OsMADS60 tăng cường sự biểu hiện của yếu tố vận chuyển auxin - OsPIN5b để gây ảnh hưởng đến phân bố auxin và ức chế tính trạng đẻ nhánhvà tính trạng năng suất hạt. Biến dị di truyện trong tự nhiên được người ta quan sát tại vùng promoter của gen OsMADS60, với mức độ biểu hiện tương quan nghịch với số chồi thân và bị cảm ứng bởi auxin. Biểu hiện mạnh mẽ của gen OsMADS60 làm cho số chối giảm đi, năng suất hạt giảm, trong khi đó, knockout gen OsMADS60 nhờ hệ thống chỉnh sửa gen CRISPR  làm cho số chồi tăng lên, năng suất tăng lên. OsMADS60 được tìm thấy ga81nke61t trực tiếp đến mô típ CArG [CATTTAC] trong promoter của OsPIN5b, do đó, điều tiết kiểu “up” biểu hiện gen này. Hơn nữa, người ta còn thấy hàm lượng auxin trong nhiều mô tế bào khác nhau của dòng lúa biểu hiện mạnh mẽ gen OsMADS60 và OsPIN5b đã làm tăng một cách tương đối so với dòng lúa nguyên thủy “wild-type ZH11”, ở đó, hàm lượng auxin của dòng lúa đột biến biểu hiện xu hướng ngược lại. Kết quả phân tích di truyền sâu cho thấy OsPIN5b hoạt động ở vùng cận dưới (downstream) gen OsMADS60, cùng điều tiết biểu hiện các gen có trong tiến trình của “hormone”. Kết quả nghiên cứu khẳng định rằng OsMADS60 điều chỉnh sự phân phối auxin nhờ tăng cường biểu hiện của gen OsPIN5b, vì vậy ảnh hưởng đến khả năng đẻ nhánh lúa. Cơ chế điều tiết ấy có tiềm năng đáng kể trong cải tiến di truyền kiến trúc cây lúa và năng suất hạt.

Xem https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/tpj.70107

OsbZIP27 tương tác với OsHUB1 và OsHUB2 hình thành tính chống chịu hạn của cây lúa

 OsbZIP27 tương tác với OsHUB1 và OsHUB2 hình thành tính chống chịu hạn của cây lúa

Nguồn: Zuntao Xu, Yachun Yang, Fei Zhang, Hao Li, Hui Ma, Wenge Wu, Yong Ding. 2025. OsbZIP27 coordinates with OsHUB1 and OsHUB2 to modulate drought tolerance in rice. J Genet Genomics; 2025 Feb; 52(2):168-178. doi: 10.1016/j.jgg.2024.11.016.

Ubiquitine hóa histone H2B (H2Bub) liên kết năng động với sự hoạt hóa phiên mã, nhưng lập trình di truyền này bị ảnh hưởng bởi H2Bub để làm tăng cường tính chống chịu khô hạn vẫn còn chưa rõ ràng. Ở đây, người ta chỉ ra rằng OsbZIP27 tương tác trực tiếp với OsHUB1/2 để điều hòa tính chịu hạn của cây lúa bằng cách gắn kết với những promoters của OsHAK1 và OsGLN1 để có được H2Bub và thực hiện phiên mã. Một cách nhất quán là những đột biến trong gen OsbZIP27 làm giảm phiên mã của OsHAK1 và OsGLN1, cho kết quả siêu nhạy cảm với khô hạn, trong khi đó sự biểu hiện mạnh mẽ của OsHUB2 làm tăng tính chống chịu hạn. Như vậy, kết quả này cho thấy OsbZIP27 kết hợp với OsHUB1/2 làm tăng tính chống chịu hạn của cây lúa nhờ tăng H2Bub và tăng biểu hiện gen OsHAK1 và OsGLN1.

Xem https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39643268/

Gen mã hóa “chalcone isomerase” (OsCHI3) làm cây lúa tăng chống chịu hạn thông qua dọn dẹp gốc ô xi tự do (ROS) nhờ tiến trình biến dưỡng flavonoid và ABA

 Gen mã hóa “chalcone isomerase” (OsCHI3) làm cây lúa tăng chống chịu hạn  thông qua dọn dẹp gốc ô xi tự do (ROS) nhờ tiến trình biến dưỡng flavonoid và ABA

Nguồn: Ting Liu, Ling Liu, Tianshun Zhou, Yinke Chen, Huang Zhou, Jiahan Lyu, Di Zhang, 

Xiwen Shi, Dingyang Yuan, Nenghui Ye, Meijuan Duan. 2025. Chalcone isomerase gene (OsCHI3) increases rice drought tolerance by scavenging ROS via flavonoid and ABA metabolic pathways. The Crop Journal; Available online 1 March 2025

Gen mã hóa chalcone isomerase (OsCHI), là một trong những gen chủ lực có trong tiến trình sinh tổng hợp flavonoid, nó có vai trò quan trọng trong cây lúa (Oryza sativa) điều khiển tính kháng với stress phi sinh học. Nghiên cứu cho thấy làm thế nào thành phần OsCHI3 của họ gen  chalcone isomerase  tham gia vào phản ứng của cây lúa đối với khô hạn thông qua điều tiết sinh tổng hợp flavonoid. Sự biểu hiện mạnh mẽ của gen OsCHI3 làm tăng tính chống chịu của cây lúa với stress khô hạn. Trái lại, chỉnh sử nhờ hệ thống CRISPR/Cas9 gây đột biến mất đoạn gen OsCHI3 sẽ làm giảm tính chịu khô hạn của cây lúa, một tác đụng có thể phản ứng ngược lại bằng xử lý ABA ngoại sinh. Phân tích transcriptomic và phân tích sinh lý, sinh hóa cho thấy flavonoids được điều tiết bởi OsCHI3 không những chỉ dọn dẹp gốc ô xi tự do ROS (reactive oxygen species) mà con làm tăng tính chịu hạn nhờ kích hoạt sinh tổng hợp ABA thông qua sự điều tiết của gen biểu hiện OsNCED1 và OsABA8ox3. Kết quả chứng minh được OsCHI3 làm tăng tính trạng chống chịu hạn cây lúa nhờ tăng hoạt động của hệ thống tự vệ nhờ antioxidant  và tăng tiến trình tạo chất biến dưỡng ABA, kết quả cho chúng ta một minh chứng mới trong nghiên cứu cải tiến giống lúa chịu hạn.

 

Xem: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2214514125000510

Nấm Magnaporthe oryzae xâm nhiễm cây lúa, kích hoạt tính kháng rầy nâu thông qua ảnh hưởng của jasmonic acid đến chu trình sinh tổng hợp flavonoid

 Nấm Magnaporthe oryzae xâm nhiễm cây lúa, kích hoạt tính kháng rầy nâu thông qua ảnh hưởng của jasmonic acid đến chu trình sinh tổng hợp flavonoid

Nguồn: Su Chen, Zhihuan Tao, Yanjie Shen, Rui Yang, Siyuan Yan, Zixu Chen, Bo Sun, Xiaofang Yang. 2025. Magnaporthe oryzae infection triggers rice resistance to brown planthopper through the influence of jasmonic acid on the flavonoid biosynthesis pathway. Insect Sci.; 2025 Feb; 32(1):243-259. doi: 10.1111/1744-7917.13378.

Trong hệ sinh thái nông nghiệp, thực vật bị liên tục tấn công bởi sâu  bệnh hại, và sự xâm nhiễm của một loài có thể làm thay đổi phản ứng tự vệ của thực vật với loài khác. Theo kết quả nghiên cứu này về mối quan hệ trong cây lúa, đặc biệt là rầy nâu Nilaparvata lugens (Stål) và nấm gây bệnh đạo ôn Magnaporthe oryzae, người ta quan sát co sự gia tăng đáng kể tính kháng của cây lúa  bị xử lý nhiễm bệnh đạo ôn, đối với con rầy nâu N. lugens, như minh chứng qua tỷ lệ sống của cây trong nghiên cứu tính kháng của quần thể hẹp. Phân tích sau đó về hệ thống transcriptome cho thấy rằng: nấm lây nhiễm bệnh đạo ôn lúa có thể kích thích sự biểu hiện các gen có liên quan đến jasmonic acid (JA) và chu trình flavonoid. Giống như lộ trình flavonoid, lộ trình JA có 2 kiểu gen biểu hiện theo hướng giống nhau và hướng đối kháng nhau, khi phản ứng với xâm nhiễm của rầy nâu  N. lugens và bệnh đạo ôn. Trong những gen ấy, đột biến osjaz1và đột biến osmyc2 được xác định kết quả kiểu hình là điều tiết một cách tích cực về tính kháng của cây lúa với rầy nâu N. lugens và điều tiết một cách tiêu cực với bệnh đạo ôn. Kết quả tiếp theo trong phân tích khối phổ và những thí nghiệm định tính cho thấy áp dụng hormone ngoại sinh như methyl jasmonate (MeJA) có thể kích hoạt sự tích tụ eriodictyol, naringenin và quercetin, cũng như có biểu hiện của OsF3H, Os4CL5 và OsCHI trong lộ trình tổng hợp flavonoid. Như vậy, có một mối liên kết chặt chẽ giữa lộ trình JA và lộ trình flavonoid. Tuy nhiên, OsF3'H, điều tiết tiêu cực tính kháng của cây lúa với rầy nâu N. lugens và bệnh đạo ôn, không cho thấy sự biểu hiện gen tăng. Thí nghiệm đánh giá kiểu hình và cơ chế phân tử xác định OsMYC2 có thể kết gắn và có thể ức chế biểu hiện của OsF3'H, do vậy, chứng minh cây lúa kháng với rầy nâu sau khi xử lý chủng nhiễm nấm bệnh đạo ôn. Kết quả này giúp người ta hiểu sâu hơn những tương tác trong cây lúa, giữa rầy nâu và bệnh đạo ôn.

Xem https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38747085/

 

Xác định kiểu hình của cây lúa bị xâm nhiễm rầy nâu Nilaparvata lucens sau khi chủng nấm Magnaporthe oryzae, chủng nòi TH12.

Thiết kế mô hình “CoQ10 crops” trên cơ sở lịch sử tiến hóa

 Thiết kế mô hình “CoQ10 crops” trên cơ sở lịch sử tiến hóa

Nguồn: Jing-Jing Xu, Yuan Lei, Xiao-Fan Zhang, Jian-Xu Li, Qiupeng Lin, Xiang-Dong Wu, Yu-Guo Jiang, Wenyi Zhang, Runtong Qian, S Xiong, Kuo Tan, Yu Jia, Qiang Zhou, Yan Jiang, Hang Fan, Yan-Bo Huang, LJ Wang, Ji-Yun Liu, Yu Kong,  Qing Zhao, Lei Yang, Jinxing Liu, YH Hu, Shuai Zhan, Caixia Gao, Xiao-Ya Chen. 2025. Design of CoQ10 crops based on evolutionary history. Cell; February 13, 2025, Open Access

Coenzyme Q (CoQ) rất cần để sản sinh ra năng lượng bởi sự hô hấp của ty thể bộ, và đây là thực phẩm bổ sung thường dùng để tăng cường sức khỏe tim mạch. Con người làm ra CoQ10, nhưng loài mễ cốc, rau, quả tổng hợp nên CoQ9 với một chuỗi bên với 9 đơn vị isoprene. Thao tác kỹ thuạt di truyền CoQ10 trong loài cây trồng sẽ có lợi cho sức khỏe người, nhưng điều này bị cản trở bởi các gốc đặc thù của enzyme Coq1 mà enzyme này điều khiển chiều dài chuỗi chưa được biết rõ. Trên cơ sở một nghiên cứu rộng lớn về phân bố của CoQ9 và CoQ10 của thực vật mặt đất và biến thể trình tự Coq1, người ta xác định được những thay đổi của amino acid chủ yếu ở gốc của túi xúc tác Coq1 mà túi này xảy ra một cách độc lập trong nhiều loài thực vật hạt kín và tiếp tục thúc đẩy sự hình thành CoQ9. Theo kiến thức này, người ta sử dụng kỹ thuật chỉnh sửa gen để cải biên các gen bản địa Coq1 của cây lúa và lúa mì để sản sinh ra CoQ10, mở đường cho việc phát triển thực phẩm chức năng CoQ10.

Xem https://www.cell.com/cell/fulltext/S0092-8674(25)00087-X?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS009286742500087X%3Fshowall%3Dtrue

 

Phân bố CoQ9 và CoQ10, kết gắn với gốc Coq1 amino acid, thực vật trồng trên đất.

Đánh giá động thái nhiễm bệnh của Xanthomonas oryzae pv. oryzae (Xoo) trên cây lúa

Đánh giá động thái nhiễm bệnh của Xanthomonas oryzae pv. oryzae (Xoo) trên cây lúa

Nguồn: Onchira Ritbamrung, Phithak Inthima, Kumrop Ratanasut, Kawee Sujipuli, Tepsuda Rungrat, Kittisak Buddhachat. 2025. Evaluating Xanthomonas oryzae pv. oryzae (Xoo) infection dynamics in rice for distribution routes and environmental reservoirs by molecular approaches. Sci Rep.; 2025 Jan 9; 15(1):1408. doi: 10.1038/s41598-025-85422-3.

Xanthomonas oryzae pv. oryzae (Xoo) là vi khuẩn gây ra bệnh cháy bìa lá lúa (BLB), có thể làm thất thoát đến 70% năng suất. Nghiên cứu đánh giá mức độ lan truyền bệnh Xoo trên ruộng lúa, lấy mẫu trên đồng và sử dụng cLAMP (colorimetric loop-mediated amplification: kính lúp khuếc đại ảnh bằng màu), sử dụng PCR để phát hiện. Quantitative PCR (qPCR) được áp dụng để tính được các mức độ nhiễm bệnh. Nghiên cứu này so sánh mức độ trầm trọng bệnh lý giữa giống lúa nhiễm Phitsanulok 2 (PSL2), và giống lúa kháng bệnh PSL2-Xa21. Kết quả cho thấy sự nhiễm của Xoo giảm từ lá lúa xuống đến rễ lúa, nhưng vi khuẩn vẫn tồn tại trong đất và trong nước cho đến 12 và 6 tuần, theo thứ tự. Xét nghiệm cLAMP với LpXoo4009 primer, đã phát hiện rất hiệu quả Xoo khi ở nồng độ thấp trong cả mẫu đất và mẫu nước. Bên cạnh đó, các loài cỏ hóa thảo phổ biến ở ruộng lúa, như Eriochloa procera, Echinochloa crus-galli và Chloris barbata được xác định là ký chủ tạm thời của Xoo, tạo điều kiện cho nó lây lan. Chính Xoo pathogen này phân bố từ lá bệnh xuống rễ, rồi từ rễ lúa vào đất và nước gần đó. Cỏ dại trên ruộng góp phần vào sự kéo dài của cu kỳ lây nhiễm bệnh đóng vai trò nguồn ký chủ phụ tiềm năng duy trì sự có mặt củae pathogen trong môi trường.

Xem https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39789086/

Phát triển và ứng dụng thành công hệ thống chỉnh sửa gen toàn diện (Prime editing) trong phục hồi chức năng gen đột biến trên cây lúa

 Phát triển và ứng dụng thành công hệ thống chỉnh sửa gen toàn diện (Prime editing) trong phục hồi chức năng gen đột biến trên cây lúa

TS. Đỗ Tiến Phát - Viện Công nghệ sinh học

Sự ra đời và phát triển của công nghệ chỉnh sửa gen thông qua hệ thống CRISPR/Cas đã mang lại những thành tựu vượt bậc trong nhiều lĩnh vực nghiên cứu từ cơ bản tới định hướng ứng dụng trên thế giới. Các nhà khoa học tiếp tục hoàn thiện và phát triển các hệ thống chỉnh sửa gen mới có hiệu quả cao và toàn diện hơn. Prime editing là một công cụ chỉnh sửa hệ gen mới được phát triển vào năm 2019 và được khẳng định là công cụ chỉnh sửa gen có tính chính xác và linh hoạt cao hơn so với tất cả các hệ thống chỉnh sửa gene truyền thống như CRISPR/Cas9, CRISPR/Cas12 hay Base-editing. Công nghệ Prime editing này có thể tạo ra tất cả các loại thay đổi ở DNA như thay thế nhiều nucleotide, chèn đoạn DNA, làm mất đoạn DNA chính xác tại vị trí mục tiêu. Trên thực vật, ứng dụng công nghệ Prime editing vẫn còn ở mức ban đầu, thành công trong việc áp dụng công nghệ này chỉ hạn chế ở một số phòng thí nghiệm do hiệu suất chỉnh sửa gene của hệ thống này vẫn còn rất thấp.

 

Mới đây, TS. Nguyễn Xuân Cường và các đồng nghiệp tại Phòng Công nghệ tế bào thực vật, Viện Công nghệ sinh học – Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam công bố kết quả nghiên cứu thành công trong việc cải tiến và phát triển hệ thống Prime editing trong cải thiện các tình trạng chất lượng trên lúa. Đây là kết quả của đề tài: Thu hút cán bộ khoa học trẻ vào làm việc tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (mã số đề tài THTNTE.01/24-25) do TS. Nguyễn Xuân Cường làm chủ nhiệm. Trong quá trình thực hiện đề tài, nhóm tác giả đã phát triển hệ thống Prime editing kép TwinPE, kết hợp với các cải tiến trong nâng cao biểu hiện của trình tự định hướng pegRNA để tăng cường hiệu suất chỉnh sửa gene lên đến 44.2%, gấp 4 lần với hệ thống PE thông thường. Đặc biệt trong nghiên cứu này, nhóm tác giả sử dụng hệ thống prime editing để chèn chính xác một đoạn DNA 14bp nhằm khôi phục chức năng gen Rc, một gen kiểm soát màu sắc và các hợp chất flavonid trên giống lúa mô hình Kitaake. Tính chính xác và hiệu quả của hệ thống prime editing đã được kiểm chứng thông qua phân tích trình tự gen cũng như việc chuyển đổi màu sắc hạt gạo và biểu hiện của các gen liên quan. 

Hệ thống Prime Editing và mô hình cải biến nhằm phục hồi chức năng gen đột biến rc trên các giống lúa

Thành tựu đạt được của đề tài đã mở ra cơ hội to lớn trong nghiên cứu cơ bản về chức năng gen cũng như cải tạo giống cây trồng ở nước ta. Đây cũng là cơ sở khoa học trong việc nghiên cứu, phát triển công nghệ prime editing trên các nhóm cây trồng quan trọng khác ở Việt Nam và trên thế giới. Kết quả nghiên cứu được nhóm tác giả công bố trên tạp chí uy tín về Công nghệ tế bào và gen thực vật, thuộc nhóm Q1 (Plant Cell Reports (2025) 44:57 https://doi.org/10.1007/s00299-025-03450-9)

Phân tích trình tự gen được chỉnh sửa thông qua hệ thống prime editing (A);
Sự chuyển đổi màu sắc hạt lúa khi gen Rc được khôi phục chức năng (B); Cây lúa chỉnh sửa gen sinh trưởng và phát triển trong nhà lưới